Boşanma Davasında Şirket Paylarının Tasfiyesi | Av. Deniz Yüksel
Türk hukukunda, 1 Ocak 2002 tarihinde yürürlüğe giren 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ile yasal mal rejimi olarak “Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi” kabul edilmiştir.
Bu rejim değişikliği, evlilik birliği içinde edinilen ekonomik değerlerin paylaşımında köklü sonuçlar doğurmuş; özellikle şirket payları ve bu paylardan elde edilen gelirlerin tasfiyesi, boşanma davalarının en teknik ve karmaşık alanlarından biri hâline gelmiştir.
Boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte gündeme gelen mal rejimi tasfiyesinde, şirket hisselerinin:
- hukuki niteliği,
- değerleme anı,
- değerleme yöntemi
büyük önem taşımaktadır.
1. Şirket Paylarının Hukuki Niteliği
Edinilmiş Mal mı, Kişisel Mal mı?
Tasfiyenin ilk ve en önemli aşaması, eşe ait şirket payının edinilmiş mal mı yoksa kişisel mal mı olduğunun tespitidir.
Bu ayrım, diğer eşin talep edebileceği katılma alacağının sınırını doğrudan belirler.
A. Kişisel Mal Sayılan Şirket Payları
TMK m. 220 uyarınca;
- Mal rejiminin başlangıcında (01.01.2002 öncesi),
- Evlilik tarihinden önce,
- Miras veya bağış yoluyla
edinilen şirket payları kişisel mal niteliğindedir.
Örnek:
Babasından miras kalan bir işyerini sermaye olarak koyarak şirket kuran eşin payı, ikame değer ilkesi gereği kişisel mal kabul edilir.
B. Edinilmiş Mal Sayılan Şirket Payları
Evlilik birliği süresince;
- Maaş,
- Birikim,
- Edinilmiş malların gelirleri
kullanılarak edinilen şirket payları edinilmiş maldır.
Bu durumda diğer eş, payın ½ oranında katılma alacağı talep edebilir.
C. İspat Yükü ve Edinilmiş Mal Karinesi
Bir şirket payının kişisel mal olduğunu iddia eden eş, bu iddiasını ispatla yükümlüdür.
Kanun gereği, kaynağı ispatlanamayan mallar edinilmiş mal sayılır.
Aksi ispatlanmadıkça şirket hisseleri tasfiyeye dahil edilir.
2. Şirket Paylarında Değer Artışı
Konjonktürel – Endüstriyel Ayrımı
Şirket payı kişisel mal olsa dahi, evlilik süresince oluşan değer artışlarının niteliği ayrıca değerlendirilir.
🔹 Konjonktürel Değer Artışı (Piyasa Etkisi)
- Enflasyon
- Piyasa koşulları
- Ekonomik dalgalanmalar
nedeniyle oluşan artışlar kişisel mal kabul edilir ve tasfiyeye dahil edilmez.
🔹 Endüstriyel Değer Artışı (Emek Etkisi)
Şirket değerindeki artış;
- eşin yoğun çalışması,
- yönetimsel katkısı,
- özel gayreti
sonucu oluşmuşsa, bu artış edinilmiş mal sayılır ve tasfiyeye dahil edilir.
Yargıtay Uygulaması:
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, bu ayrımın mutlaka uzman bilirkişi heyeti tarafından yapılması gerektiğini kabul etmektedir.
3. Şirket Gelirleri
Kâr Payı (Temettü) ve Yedek Akçeler
Şirket payı kişisel mal olsa dahi, bu paydan elde edilen gelirler:
- TMK m. 219/2-4 gereği
- edinilmiş mal niteliğindedir.
Dağıtılmayan Kârlar
Şirket kârı dağıtılmamış ve sermayeye eklenmiş olsa dahi:
- keyfi şekilde tutuluyorsa
- yatırım amacı taşımıyorsa
tasfiye hesabına dahil edilir.
Yedek Akçeler
- Zorunlu yedek akçeler: Genellikle tasfiye dışı
- Serbest yedek akçeler: Edinilmiş mal olarak tasfiyeye dahil
4. Sermaye Artırımı ve Rüçhan Hakkı
Sermaye artırımı sırasında:
- Edinilmiş mallarla karşılanan bedel → edinilmiş mal
- Kişisel mallarla karşılanan bedel → kişisel mal
kabul edilir.
Dağıtılmamış kârdan yapılan bedelsiz sermaye artırımı ise edinilmiş mal sayılır.
5. Değerleme Anı ve Yöntemi
“Karar Tarihi” İlkesi
TMK m. 235/1 uyarınca:
- Mal rejimi boşanma dava tarihiyle sona erer,
- Ancak değerleme tasfiye karar tarihindeki sürüm değeri üzerinden yapılır.
Yargıtay, eski tarihli bilirkişi raporlarına dayanılarak karar verilmesini hatalı bulmaktadır.
6. Şirket Değerlemesinde Yargıtay Kriterleri
Yargıtay’a göre yalnızca defter değeri esas alınamaz.
Şirketin gerçek piyasa değeri belirlenmelidir.
Dikkate alınması gereken başlıca kriterler:
- Ekonomik konjonktür
- Sektörün durumu
- Bilanço verileri
- Teknoloji ve altyapı
- AR-GE ve müşteri portföyü
- Marka değeri (goodwill)
- Gelecek nakit akışı
Bu nedenle çok disiplinli bilirkişi heyeti görevlendirilmelidir.
7. Katılma Alacağını Azaltmaya Yönelik Devirler
(Eklenecek Değerler)
Boşanmadan önce:
- karşılıksız,
- danışıklı,
- katılma alacağını azaltma kastıyla
yapılan hisse devirleri TMK m. 229 gereği tasfiyeye eklenir.
Değerleme, karar tarihindeki sürüm değeri üzerinden yapılır.
Sonuç
Boşanma halinde şirket paylarının tasfiyesi;
- payın kaynağının tespiti,
- gerçek piyasa değerinin belirlenmesi,
- karar tarihine en yakın değerin esas alınması
ilkelerine dayanır.
Diğer eşin hakkı ayni değil, şahsi alacak hakkıdır.
Eş şirkete ortak olmaz; yalnızca katılma alacağı talep edebilir.
⚖️ Uyarı
Şirket paylarının tasfiyesi, teknik ve uzmanlık gerektiren bir alandır.
Somut olayınıza uygun değerlendirme için aile hukuku alanında bir avukattan destek alınması önemlidir.
Sorumluluk Reddi -(disclaimer)
Bu internet sitesinde yer alan içerikler, genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.
Hiçbir içerik, somut bir uyuşmazlık veya olay bakımından hukuki danışmanlık ya da avukat–müvekkil ilişkisi oluşturmaz.
Hukuki uyuşmazlıklar, her olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebileceğinden, burada yer alan bilgi ve açıklamalara dayanılarak işlem tesis edilmesi hak kaybına yol açabilir.
Somut durumunuza ilişkin hukuki değerlendirme için, alanında uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.