Bu çalışma, Türk hukukunda boşanma süreçlerini; ilgili kanun maddeleri ve Yargıtay’ın yerleşik içtihatları çerçevesinde incelemektedir.

1. Anlaşmalı Boşanma Davası Şartları ve Süreci (2025): Protokol Nasıl Hazırlanır?

Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 166/3. maddesi uyarınca; evlilik en az bir yıl sürmüşse ve eşler birlikte başvurursa ya da bir eşin açtığı davayı diğeri kabul ederse, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Hakim, tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeli; boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hususunda hazırlanan protokolü uygun bulmalıdır.

Protokol Hazırlama Esasları: Protokolde "karşılıklı mal talebimiz yoktur" gibi muğlak ifadeler yerine; hangi malın kime verileceği ve mali sonuçlar (nafaka, tazminat) açıkça belirtilmelidir. Hakim, tarafların ve çocukların menfaatini gözeterek protokolde değişiklik yapabilir. Bu değişiklikler taraflarca kabul edilirse boşanmaya hükmedilir. Örnek anlaşmalı boşanma protokolünü buradan inceleyebilirsiniz.

İlgili Yargıtay Kararları:

• Yargıtay 2. HD, 21.03.2005, E. 2005/2419, K. 2005/4443: Davacı asilin duruşmaya katılmaması durumunda tarafların bizzat dinlenmesinin zorunlu olduğuna ve şartların oluşmadığına hükmedilmiştir.
• Yargıtay 2. HD, 14.04.2004, E. 2004/3807, K. 2004/4741: Hakimin protokolde yaptığı değişikliğin taraflarca kabul edildiği zapta geçirilmeden hüküm kurulması bozma sebebidir.
• Yargıtay 2. HD, 07.11.2007, E. 1911, K. 15180: Davanın açıldığı tarihte bir yıllık evlilik süresi dolmamışsa anlaşmalı boşanma kararı verilemez; dava çekişmeli olarak sürdürülmelidir.

2. Çekişmeli Boşanma Davası Ne Kadar Sürer? Süreci Hızlandıran Faktörler

Çekişmeli boşanma davaları; delillerin toplanması, tanıkların dinlenmesi ve bilirkişi incelemeleri nedeniyle anlaşmalı boşanmaya göre daha uzun bir süreçtir. Ancak tarafların uzlaşması halinde, dava her aşamada anlaşmalı boşanmaya dönüştürülebilir.

Süreci Etkileyen Faktörler: Dava dilekçesinde vakıaların net anlatılması ve delillerin usulüne uygun sunulması süreci hızlandırır. Tarafların mali konular veya velayet üzerinde anlaşamaması durumunda dava çekişmeli olarak devam eder.

İlgili Yargıtay Kararları:

• Yargıtay 2. HD, 23.12.2014, E. 2014/8958, K. 2014/26411: Protokoldeki hakim değişikliğini tarafların kabul etmemesi durumunda, davanın çekişmeliye dönüşeceği ve delillerin buna göre toplanması gerektiği belirtilmiştir.
• Yargıtay 2. HD, 06.03.2017, E. 2015/23354, K. 2017/2337: Çekişmeli başlayan bir davanın son celsede anlaşmalıya dönüşebileceği, bu durumda gerekçenin TMK 166/3’e uygun yazılması gerektiği ifade edilmiştir.

3. Boşanma Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme Hangisidir?

Boşanma davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemesidir. Aile Mahkemesi bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemeleri, bu sıfatla davaya bakar. Yetkili mahkeme ise; eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.

İlgili Yargıtay Kararları:

• Yargıtay 2. HD, 08.02.2006, 16790/1175: Asliye Hukuk Mahkemelerinin davaya "Aile Mahkemesi Sıfatıyla" bakmak zorunda oldukları, aksi durumun bozma nedeni olduğu belirtilmiştir.
• Yargıtay 2. HD, 15.11.2005, 13087/15695: Boşanma davalarında yetki kuralı kesin değildir; yetki itirazının "ilk itiraz" olarak ileri sürülmesi gerekir.

4. Boşanma Davası Açmak İçin Gerekli Belgeler Nelerdir?

Dava açmak için temel belge dava dilekçesidir. Dilekçede tarafların kimlik bilgileri, adresleri ve somut boşanma sebepleri yer almalıdır. Yabancı mahkeme kararlarının tanınması/tenfizi söz konusuysa; kararın aslı, kesinleşme şerhi ve onaylı tercümesi zorunludur.

İlgili Yargıtay Kararları:

• Yargıtay 2. HD, 20.06.2018, E. 2018/1502, K. 2018/7714: Yabancı mahkeme kararı ve tercümesi için tarafa usulüne uygun süre verilmeden dava reddedilemez.
• Yargıtay 2. HD, 08.04.2019, E. 2019/2302, K. 2019/4163: La Haye Sözleşmesi gereği Apostil şerhi gibi onayların tam olması gerektiği vurgulanmıştır.

5. e-Devlet Üzerinden Boşanma Davası Nasıl Takip Edilir?

Vatandaşlar UYAP Vatandaş Portal aracılığıyla dava dosyalarını anlık olarak takip edebilirler. Mahkemeler de yargılama sırasında tarafların nüfus kayıtlarını veya diğer davalarını UYAP üzerinden inceleyerek karar verebilmektedir.

İlgili Yargıtay Kararları:

• Yargıtay 8. HD, 10.04.2019, E. 2018/12846, K. 2019/3941: Mahkemenin UYAP üzerinden başka bir boşanma davası olduğunu tespit etmesi halinde bunu bekletici mesele yapması gerektiği belirtilmiştir.
• Yargıtay 2. HD, 13.06.2016, E. 2016/7978, K. 2016/10324: Tebligatların tarafların MERNİS (e-Devlet entegreli) adreslerine yapılması gerektiği vurgulanmıştır.

6. Boşanma Davasında Avukat Tutmak Zorunlu mu?

Türk hukukunda boşanma davası için avukat tutma zorunluluğu bulunmamaktadır. Ancak usul işlemlerinin karmaşıklığı nedeniyle hak kaybı yaşanmaması için profesyonel destek tavsiye edilir. Yargıtay, özellikle anlaşmalı boşanmalarda vekil olsa dahi tarafların bizzat dinlenmesini şart koşmaktadır.

İlgili Yargıtay Kararları:

• Yargıtay 2. HD, 07.12.2004, 12769/14617: Anlaşmalı boşanmada, davalı asil dinlenilmeden sadece avukat beyanıyla karar verilmesi yasaya aykırıdır.
• Yargıtay 2. HD, 03.04.1990, 1989/10658, 1990/200: Taraflar bizzat hazır bulunmadıkça serbest iradeden bahsedilemeyeceği ve davanın reddi gerektiği belirtilmiştir.

7. Yabancı Uyruklu Eşten Boşanma Süreci ve Tenfiz Davası

Yabancı mahkemelerin verdiği boşanma kararlarının Türkiye’de hüküm doğurması için tanıma veya tenfiz davası açılmalıdır (MÖHUK m. 50-59). Ayrıca yeni düzenlemelerle idari yoldan tescil imkanı da getirilmiştir. Boşanma tarihi, yabancı mahkeme kararının kesinleştiği tarih olarak kabul edilir.

İlgili Yargıtay Kararları:

• Yargıtay 8. HD, 13.07.2010, E. 2010/1855, K. 2010/3896: Yabancı ilamın kesin hüküm etkisi, kararın kesinleştiği andan itibaren başlar; Türkiye'deki tanıma tarihi esas alınmaz.
• Yargıtay 8. HD, 29.05.2014, E. 2013/12969, K. 2014/10996: Mal rejimi tasfiyesi, yabancı mahkeme kararının kesinleştiği tarihe göre yapılır.

8. Boşanma Davası Reddedilirse Ne Olur? (3 Yıllık Bekleme Süresi)

TMK m. 166/4 uyarınca; reddedilen bir boşanma davasının kesinleşmesinden itibaren 3 yıl geçmesi ve bu süreçte ortak hayatın yeniden kurulamaması halinde, eşlerden birinin istemiyle boşanmaya karar verilir. Bu durumda kusur araştırması yapılmaz.

İlgili Yargıtay Kararları:

• Yargıtay HGK, 28.06.2006, 2-488/480: 3 yıl boyunca bir araya gelinmediği sabitse, kusura bakılmaksızın boşanmaya karar verilmelidir.
• Yargıtay 2. HD, 29.01.2013, 2012/15491 E., 2013/2229 K.: Davanın "feragat" nedeniyle reddedilmiş olması da 3 yıllık süreyi başlatan bir kesin hükümdür.

9. Dava Devam Ederken Eşlerin Ayrı Yaşama Hakkı

Boşanma davası açılmasıyla birlikte eşlerin ayrı yaşama hakkı doğar. Bu süreçte evi terk etmek bir kusur olarak kabul edilmez. Hakim; barınma ve geçim (tedbir nafakası) gibi konularda geçici önlemleri re'sen alır (TMK m. 169).

İlgili Yargıtay Kararları:

• Yargıtay 2. HD, 25.04.2018, E. 2018/2221, K. 2018/5625: Boşanma davası açılmış olması sebebiyle evi terk eden eşe kusur yüklenemez.
• Yargıtay 2. HD, 22.10.2007, 15105/13923: Eşin ayrı yaşamakta haklı olduğu durumlarda lehine tedbir nafakasına hükmedilmelidir.

10. Boşanma Aşamasında Uzaklaştırma Kararı (6284 Sayılı Kanun)

Şiddet riski varsa, 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu tedbirler (uzaklaştırma) talep edilebilir. Bu tedbirler, boşanma davasındaki "terk" iddiasını geçersiz kılar; zira uzaklaştırma kararı olan veya şiddet gören eşin ayrı yaşama hakkı yasaldır.

İlgili Yargıtay Kararları:

• Yargıtay 2. HD, 10.04.2007, 2007/11197 E., 2007/5958 K.: Koruma kararı olan eşe gönderilen "eve dön" ihtarı hukuken geçersizdir.
• Yargıtay 2. HD, 25.02.2010, 2010/2045 E., 2010/3577: Tarafın açıkça "nafaka istemiyorum" beyanı yoksa, hakim re'sen tedbir nafakasına hükmetmelidir.

Sorumluluk Reddi (Disclaimer): Bu makalede yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. Her hukuki süreç, olayın kendine has özellikleri ve tarafların durumuna göre farklılık gösterebilir. Boşanma süreci ve yasal haklarınız konusunda herhangi bir hak kaybına uğramamak için uzman bir avukata danışmanız önemle tavsiye edilir. Bu içerikteki bilgilerin güncelliği ve uygulanabilirliği konusunda yazar veya platform sorumluluk kabul etmez.