Evlilik Öncesi Mal Rejimi Sözleşmesi- Av. Deniz Yüksel- Kayseri

Hukuki Çerçeve, Şekil Şartları ve Yargısal Yaklaşım

Türk hukukunda eşlerin evlilik birliği içerisindeki ekonomik ilişkilerini düzenleyen kurallar bütünü “mal rejimi” olarak adlandırılmaktadır.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun yürürlüğe girmesiyle birlikte, yasal mal rejimi “Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi” olarak belirlenmiştir. Ancak kanun koyucu, eşlere veya evlenme arifesinde olan nişanlılara, yasal rejim yerine kanunda öngörülen diğer rejimlerden birini seçme veya yasal rejimin içeriğini belirli sınırlar dahilinde değiştirme imkânı tanımıştır.

Halk arasında genellikle “evlilik sözleşmesi” olarak bilinen bu hukuki işlem, teknik anlamda **“mal rejimi sözleşmesi”**dir.

1. Mal Rejimi Sözleşmesinin Tanımı ve Hukuki Niteliği

Mal rejimi sözleşmesi; eşlerin veya nişanlıların, kanunda sınırlı sayıda (numerus clausus) sayılan mal rejimlerinden birini seçmeleri veya kanunun izin verdiği sınırlar çerçevesinde tabi oldukları rejimin içeriğini düzenlemeleri amacıyla yaptıkları, resmî şekil şartına bağlı bir aile hukuku sözleşmesidir.

Bu sözleşme;

• evlenmeden önce (nişanlılık döneminde),
• evlilik birliği kurulduktan sonra

yapılabilir.

TMK m. 203 uyarınca eşler, istedikleri mal rejimini ancak kanunda yazılı sınırlar içinde seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilirler. Burada sözleşme serbestisi, Borçlar Hukuku’ndaki kadar geniş değildir. Taraflar, kanunda yazmayan, kendilerine özgü veya karma bir mal rejimi yaratamazlar.

Seçilebilecek mal rejimleri şunlardır:

• Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi
• Mal Ayrılığı
• Paylaşmalı Mal Ayrılığı
• Mal Ortaklığı

2. Sözleşmenin Yapılma Zamanı ve Şekil Şartları

Mal rejimi sözleşmesinin geçerliliği sıkı şekil şartlarına bağlanmıştır.

2.1. Noter Şartı

TMK m. 205 uyarınca mal rejimi sözleşmesi;

• noterde düzenleme veya
• onaylama şeklinde

yapılmalıdır.

2.2. Evlilik Öncesi Bildirim Kolaylığı

Evlilik öncesi yapılan sözleşmeler bakımından bir istisna tanınmıştır. Taraflar, evlenme başvurusu sırasında hangi mal rejimini seçtiklerini evlendirme memuruna yazılı olarak bildirebilirler.

⚠️ Önemli Sınırlama

Doktrin ve uygulamadaki hâkim görüşe göre, evlendirme memuruna yapılan bildirim sadece rejim türünün seçimiyle sınırlıdır.

Örneğin:

“Mal ayrılığı rejimini seçiyoruz.”

Eşler, yasal rejimin içeriğinde değişiklik yapmak istiyorlarsa (örneğin mesleki kazançların kişisel mal sayılması gibi), bu düzenlemeleri mutlaka noter huzurunda yapmalıdır. Evlendirme memurunun bu tür içerikleri denetleme veya onaylama yetkisi yoktur.

3. Nişanlıların Ehliyeti

Evlilik öncesi sözleşme yapacak nişanlıların ayırt etme gücüne sahip olmaları gerekir.

• Küçükler veya kısıtlılar için yasal temsilci rızası zorunludur.
• Yasal temsilcinin rızası, sözleşmeyi bizzat imzalaması suretiyle açıklanır.

Nişanlılık döneminde yapılan sözleşmeler, evliliğin gerçekleşmesi geciktirici şartına bağlıdır ve evlilik anından itibaren hüküm doğurur.

4. Sözleşme ile Yapılabilecek Düzenlemeler ve Sınırları

Evlilik öncesi sözleşmelerde en sık karşılaşılan durum, yasal rejim yerine mal ayrılığı rejiminin seçilmesidir. Bunun yanında taraflar, yasal rejimi kabul edip içeriğinde şu düzenlemeleri yapabilirler:

4.1. Kişisel Malların Kapsamının Genişletilmesi

TMK m. 221 uyarınca;

• bir mesleğin icrası veya
• bir işletmenin faaliyeti

sebebiyle doğan malvarlığı değerlerinin kişisel mal sayılması kararlaştırılabilir.

Aynı şekilde, kişisel malların gelirlerinin (örneğin miras kalan evin kira geliri) edinilmiş mal sayılmayacağı da sözleşme ile düzenlenebilir.

4.2. Artık Değere Katılma Oranı

TMK m. 237 uyarınca, boşanma veya ölüm halinde diğer eşin artık değer üzerindeki pay oranı (%50) değiştirilebilir. Ancak bu değişiklik, ortak olmayan çocukların saklı paylarını zedeleyemez.

4.3. Paylı Mülkiyette Tasarruf

Eşler, paylı mülkiyete konu mallardaki payları üzerinde diğer eşin rızası olmadan tasarrufta bulunabileceklerini kararlaştırabilirler.

5. Geriye Yürüme (Makabline Şamil) Sorunu ve Yargıtay Uygulaması

Mal rejimi sözleşmeleri kural olarak ileriye etkili (ex nunc) sonuç doğurur.

5.1. Yargıtay’ın Yerleşik Görüşü

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’ne göre, mal rejimi sözleşmelerinin geriye etkili olarak düzenlenmesi mümkün değildir.

4722 sayılı Yürürlük Kanunu m. 10, yalnızca 01.01.2002 tarihinden itibaren bir yıl içinde yapılan sözleşmelere geçmişe etkili olma imkânı tanımıştır. Bu süreden sonra yapılan sözleşmeler bakımından geriye yürüme mümkün değildir.

Yargıtay 8. HD, 2013/7003 sayılı kararında açıkça şu ifadeye yer vermiştir:

“Eşler geçmişe etkili bir biçimde edinilmiş mallara katılma rejimi dışında başka bir rejimi evlenme tarihinden itibaren geçerli olacak şekilde seçemezler. Böyle bir belirleme yok hükmündedir.”

5.2. Doktrindeki Karşı Görüş

Doktrindeki bazı yazarlar, sözleşme özgürlüğü kapsamında geriye etkili düzenleme yapılabileceğini savunsa da, Yargıtay uygulaması bu görüşü kabul etmemektedir.

6. Yargıtay Kararları Işığında Önemli Hususlar

• Şekil şartına aykırılık, sözleşmeyi kesin hükümsüz kılar.
• Evlendirme memuruna verilen belge, yalnızca rejim seçimini içermelidir.
• Mal rejimi sözleşmesi ile boşanmanın fer’î sonuçları karıştırılmamalıdır.
• Mal rejimi sözleşmesi için hakim onayı gerekmez, noter işlemi yeterlidir.
• İrade sakatlığı (hata, hile, korkutma) halinde sözleşme iptal edilebilir.

Sonuç

Evlilik öncesi mal rejimi sözleşmesi, eşlerin malvarlığı ilişkilerini düzenleyen önemli bir hukuki araçtır. Ancak bu özgürlük;

• sınırlı sayı ilkesi,
• tipe bağlılık ilkesi,
• resmî şekil şartı

ile sınırlandırılmıştır.

Yargıtay, özellikle sözleşmenin geriye yürütülmesi konusunda katı ve istikrarlı bir yaklaşım sergilemektedir.

⚖️ Sorumluluk Reddi

Bu sayfada yer alan bilgi ve açıklamalar, genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.
İçerikler, herhangi bir somut uyuşmazlık bakımından hukuki danışmanlık veya bağlayıcı görüş niteliği taşımamakta olup, avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz.

Hukuki uyuşmazlıklar, her olayın kendine özgü koşullarına göre farklılık gösterebileceğinden, somut durumunuza ilişkin işlem tesis etmeden önce alanında uzman bir avukattan profesyonel hukuki destek almanız tavsiye edilir.